chÜÖng VI

(ti‰p theo)

 

Ngày 30 tháng giêng, v§i s¿ có m¥t cûa Kissinger và Schlesinger, T°ng ThÓng Ford ti‰p các lãnh tø QuÓc H¶i trong m¶t ti‰ng rÜ«i ÇÒng hÒ. Ông phäi vÆn Ƕng v§i lÜ«ng viŒn QuÓc H¶i Ç‹ h† có th‹ chÃp nhÆn ÇÖn xin ngân khoän viŒn tr® b° túc cho ViŒt Nam C¶ng Hòa. Các nghÎ sï và dân bi‹u Çang canh chØng Trung ñông. Theo thuy‰t cûa ông KIssinger, ông Ford giäi thích r¢ng trong viŒc thi hành chû nghïa quÓc t‰ cûa mình Hoa Kÿ không th‹ chÌ chú tr†ng ljn m‡i m¶t vùng Trung ñông vì Çó m§i chÌ là m¶t Çi‹m trên bän ÇÒ cûa th‰ gi§i mà thôi NhÜ vÆy Hoa Kÿ së t¿ phÖi bày chû nghïa phân biŒt cûa mình ª ch‡ khác, nhÜ ViŒt Nam ch£ng hån.

Các lãnh tø có nghe mà không có cam k‰t gì h‰t.       

Tåi ThÜ®ng ViŒn và Hå ViŒn, không khí có hÖi mát. NhÜng ông Ford không lÃy làm ngåc nhiên khi nghÎ sï dân chû Edward Kennedy ǰ t¶i cho Chánh Phû là "dÆm chân tåi ch‡" trên ÇÎa håt ngoåi giao. Phía chánh trÎ gia dân chû, ÇÓi thû vÅn còn là ÇÓi thû. T°ng ThÓng Ford và nh»ng ngÜ©i cûa ông càng ngåc nhiên hÖn n»a khi nghÎ sï Henry Jackson, ÇÜa ra m¶t l©i tuyên bÓ công khai, hoàn toàn ÇÓi v§i chû nghïa chÓng c¶ng:

-" Hoa Kÿ phäi chÃm dÙt cu¶c chi‰n nÀy"

 

B¶ máy lÆp pháp n¥ng nŠ và chính xác cûa Hoa Kÿ Çang chåy. Ngày 30 tháng giêng nÀy ngÜ©i ta triŒu tÆp các thành viên thu¶c Ñy Ban Phân PhÓi Ngân Khoän . M¶t cu¶c h†p quan tr†ng cûa các ûy ban và ti‹u ban thu¶c ThÜ®ng ViŒn và Hå ViŒn. Hå ViŒn vÅn gi» Ƕc quyŠn trình bày nh»ng luÆt lŒ vŠ tài chánh. N¥ng nŠ và rÃt thÆn tr†ng, trong m¶t khung cänh oai nghiêm , các ti‹u ban ÇÜa ra nh»ng câu hÕi chÃt vÃn các viên chÙc cao cÃp cûa Chánh Phû. Ti‹u Ban "Phân PhÓi Ngân Khoän" nghe nhiŠu nhân chÙng. trong Çó có Eric von Marbod, c¶ng s¿ viên cûa Phø Tá T°ng Trܪng QuÓc Phòng, Ç¥c trách vŠ ti‰p vÆn.

Ông Von Marbod xác nhÆn r¢ng: NgÛ Giác ñài d¿ ki‰n m¶t cu¶c tÃn công cûa c¶ng sän trong sáu tháng sÃp t§i.

Tܧng A. Graham, trܪng Phòng Tin TÙc Tình Báo cûa NgÛ Giác ñài xác nhÆn r¢ng:  " - " Chúng tôi không nghï r¢ng Hà N¶i mÜu toan Çåt ÇÜ®c chi‰n th¡ng toàn b¶ trong nh»ng tháng sÃp t§i. Chúng tôi d¿ ki‰n là quân Ƕi cûa MiŠn Nam së g¥p nhiŠu khó khæn quan tr†ng. Chúng tôi Çang ch© Ç®i nh»ng cu¶c tÃn công trong vùng Kontum và Pleiku".

KonTum và Pleiku, chính là vùng mà B¶ Tham MÜu B¡c ViŒt Çã quy‰t ÇÎnh là "không tÃn công".

TÃt cä nh»ng sÙ quán c¶ng sän ª Hoa Thånh ñÓn ÇŠu theo dõi các cu¶c ÇiŠu trÀn ª QuÓc H¶i. H† có cä nh»ng biên bän khi nh»ng cu¶c ÇiŠu trÀn nÀy ÇÜ®c diÍn ra công khai và khi h†p kín thì nh»ng ti‰t l¶ së làm thÕa mãn nh»ng kë tò mò muÓn tìm hi‹u. NhÜ vÆy là Hà N¶i ÇÜ®c báo trܧc ngay sau Çó. M¶t xã h¶i (quá) cªi mª không có gì còn là bí mÆt h‰t, ngay ª cÃp quy‰t ÇÎnh tÓi hÆu cÛng vÆy. Ÿ Hoa Kÿ gÀn nhÜ không th‹ gi» kín ÇÜ®c bÃt cÙ m¶t hành Ƕng bí mÆt nào, cho dù Çó là m¶t hành Ƕng có tÀm mÙc quan tr†ng . L©i khai cûa các nhân chÙng Graham và Von Marbod không có gì mâu thuÅn quan tr†ng v§i nhau h‰t: m¶t cu¶c tÃn công có th‹ không nh¡m vào chi‰n th¡ng cuÓi cùng. Tuy nhiên, nh»ng nhân chÙng nÀy gây bÓi rÓi cho các vÎ dân cº, Çåi diŒn cho dân chúng Hoa Kÿ . Dân bi‹u Robert Gialmo (dân chû) cûa ti‹u bang Connecticut nói:

- "Nh»ng con sÓ vŠ tÜÖng quan l¿c lÜ®ng mà quš vÎ cung cÃp cho chúng tôi cho thÃy là quân sÓ MiŠn Nam cao hÖn quân sÓ B¡c ViŒt ª trong Nam B¶"

TØ 10 næm nay, câu hÕi vŠ quân sÓ cûa hai Bên Nam B¡c ViŒt Nam thÆt khó có th‹ ܧc tính ÇÜ®c . Phäi bi‰t phân biŒt gi»a chánh quy và không chánh quy, gi»a viŒt c¶ng cûa CPLTCHMN và l¿c lÜ®ng bäo an cûa MiŠn Nam ViŒt Nam . T°ng ThÓng Ford vØa nói r¢ng hiŒn tåi 298.000 b¶ Ƕi B¡c ViŒt Çang có m¥t ª chi‰n trÜ©ng MiŠn Nam . Ÿ Hoa Thånh ñÓn v§i s° sách trong tay, ngÜ©i ta quä quy‰t là quân Ƕi chánh quy thu¶c QLVNCH và l¿c lÜ®ng bäo an, dân vŒ là 1.300.000 ngÜ©i . NhÜ vÆy, phäi nghiêm chÌnh xét låi xem cán cân l¿c lÜ®ng së ngiêng vŠ bên nào ? ñó là š nghï cûa các vÎ Çåi diŒn dân ª QuÓc H¶i. Tܧng Graham bi‰t rõ là QLVNCH không có ÇÜ®c t§i 500.000 ngÜ©i th¿c s¿ là quân sÓ hành quân hay tác chi‰n. Quân Ƕi nÀy ÇÜ®c t° chÙc rÆp khuôn theo ki‹u Hoa Kÿ : cÙ m‡i ngÜ©i lính trong ÇÖn vÎ tác chi‰n thì ngÜ©i ta phäi có 5, 10, hay Çôi khi 20 ª hÆu cÙ, trong nh»ng kho, trong các B¶ Tham MÜu hay ª các cæn cÙ không quân. Thú nhÆn viŒc nÀy là së Ç¥t låi cä vÃn ÇŠ chánh trÎ quân s¿ cûa Hoa Kÿ tØ bao nhiêu th©i gian lâu nay rÒi.

VÃn ÇŠ không phäi là giäi thích s¿ y‰u kém thu¶c vŠ cÖ cÃu t° chÙc cûa Quân L¿c ViŒt Nam C¶ng Hòa, mà phäi chÌ cho ngÜ©i ta thÃy ÇÜ®c nh»ng thuÆn l®i giúp cho b¶ Ƕi MiŠn B¡c có thêm sÙc månh. Tܧng Graham  bèn xoay qua ÇÜ©ng mòn HÒ chí Minh:

-" Gi© Çây, m¶t phÀn quan tr†ng cûa con ÇÜ©ng nÀy Çã ÇÜ®c tráng nh¿a. Trܧc kia l¿c lÜ®ng tæng viŒn cûa B¡c ViŒt phäi mÃt 70 ngày Çi b¶ m§i vào ÇÜ®c chi‰n trÜ©ng Nam B¶. Bây gi© h† chÌ mÃt có 3 tuÀn lÍ . Th©i gian nÀy h† vÜ®t phÀn l§n các Çoån ÇÜ©ng b¢ng xe vÆn täi." 

 Ông Philip Habib, Phø tá T°ng trܪng ngoåi giao Ç¥c trách ñông Nam Á S¿ Vø cÛng ra ÇiŠu trÀn trܧc Ñy Ban. Ông là m¶t trong nh»ng phø tá cûa Kissinger ª Paris. Ông Gialmo hÕi :

- " Trên phÜÖng diŒn pháp lš Hoa Kÿ có nghïa vø phäi ti‰p tøc võ trang cho ViŒt Nam C¶ng Hòa hay không ? HÕi xong ông Giamo låi t¿ mình trä l©i luôn cho câu hÕi cûa mình :

- " Có nghïa vø tinh thÀn, mà không có nghïa vø pháp lš"

Ông Habib rÃt hân hoan: - ñó là m¶t th‹ thÙc rÃt tÓt, rÃt chính xác.! "

Và cu¶c ÇiŠu trÀn vÅn ti‰p tøc.....

 

  Có lë Çây là m¶t s¿ khéo phÓi h®p Çúng lúc: ông ThiŒu thÃy ÇÜ®c nghŒ thuÆt xº døng truyŠn thông mà ông Nhã Çã chÌ cho ông, nên ông Çã cho t© Washington Post phÕng vÃn. T© nhÆt báo nÀy là m¶t t© báo rÃt có änh hܪng ngay tåi thû Çô Hoa Kÿ. T°ng ThÓng ThiŒu không nghï r¢ng Hoa Kÿ bÕ rÖi ÇÒng minh cûa h†. Tuy nhiên ông cÛng phäi d¿ trù trÜ©ng h®p xÃu nhÃt, ông tuyên bÓ :

- " NŠu Hoa Kÿ bÕ rÖi SàiGòn thì ViŒt Nam C¶ng Hòa chúng tôi vÅn ti‰p tøc chi‰n ÇÃu " NhÜng thÆt ra Çây là m¶t thÃt sách. Ông ThiŒu lë ra phäi tuyên bÓ là :

- "n‰u không có ÇÜ®c m¶t viŒn tr® tài chánh nào thì quân dân ViŒt Nam C¶ng Hòa Çành phäi chÎu buông súng bÕ cu¶c thôi !"

ñ¢ng nÀy ông ThiŒu Çã vô tình cho thÃy là n‰u không có viŒn tr® cûa Hoa Kÿ thì SàiGòn vÅn có th‹ ti‰p tøc chi‰n ÇÃu.. Cu¶c phÕng vÃn ch£ng nh»ng Çã trª thành vô hiŒu mà còn có hiŒu quä ngÜ®c låi!

ñ‹ chÙng minh quy‰t tâm cûa mình, Chánh Phû ViŒt Nam C¶ng Hòa tuyên bÓ là không cho giäi ngÛ n»a. Các binh sï së không ÇÜ®c r©i khÕi quân Ƕi trܧc 38 tu°i, hå sï quan không trܧc 42 tu°i và sï quan cÃp úy không trܧc 45 tu°i. ñ‹ nói lên tinh thÀn chi‰n ÇÃu cûa chánh phû ViŒt Nam C¶ng Hòa Tòa ñåi SÙ ViŒt Nam Ÿ Hoa Thånh ñÓn bèn thông báo cho lÜ«ng ViŒn QuÓc H¶i Hoa Kÿ . Do Çó mà có m¶t sÓ dân cº trong QuÓc H¶i Çã nói v§i nhau :

- " CuÓi cùng rÒi thì ngÜ©i ViŒt Nam cûa "chúng ta" cÛng có th‹ xoay trª Ç‹ t¿ lo liŒu lÃy "  (nguyên tác : nos Vietnamiens v§i ch» nos nghiêng)

Tình c©, QuÓc H¶i MÏ ngÅu nhiên chú š t§i vùng ñông Nam Á, các Çåi bi‹u låi nhìn thÃy tình hình ª Cam BÓt có vÈ nghiêm tr†ng. ChÌ cÀn theo dõi tin tÙc trên truyŠn hình cÛng xác ÇÎnh ÇÜ®c tình th‰ .

N‰u QuÓc H¶i Hoa Kÿ có thÆt tâm muÓn nhÆn ÇÎnh tình hình ª ViŒt Nam næm 1975 có nghiêm tr†ng hay không, thì chÌ cÀn xem m¶t vài hình änh Çánh nhau trên hŒ thÓng truyŠn hình cÛng Çû rÒi, nhÜng rÃt ti‰c là trÆn Çánh Phܧc Long ch£ng có ÇÜ®c  nhiêu phim änh!

-  L¿c lÜ®ng Khmer ñÕ chi‰m 80 % lãnh th°, b¡n rÓc k‰t vào Phnom Penh. SàiGòn chÜa có gì ljn ǰi nhÜ vÆy.

- Quân sÓ m‡i ti‹u Çoàn Cam BÓt tØ 300 hao høt chÌ còn 100 ngÜ©i . Quân L¿c ViŒt Nam C¶ng Hòa không có tan rã nhÜ vÆy

- Trên sông Cºu Long (ÇÎa phÆn Cam BÓt), Khmer ñÕ b¡n chìm tàu dÀu. Chi‰c tàu dÀu cuÓi cùng ljn ÇÜ®c Phnom Penh ngày 23 tháng giêng. Con sông Mekong (ÇÎa phÆn ViŒt Nam) vÅn còn lÜu thông tÓt.

ñÜ©ng dây duy nhÃt nÓi liŠn thû Çô Cam BÓt v§i th‰ gi§i bên ngoài là cây cÀu không vÆn.

   Tåi Hoa Thånh ñÓn vào m¶t bu‡i trÜa mát tr©i, ông Douglas Pike, m¶t chuyên viên vŠ ViŒt Nam, tác giä cûa m¶t quy‹n sách nói vŠ ViŒt C¶ng, l»ng th»ng räo bܧc trên con ÇÜ©ng Mall, m¶t con ÇÜ©ng mà hai bên có các viŒn bäo tàng, có các Çài kÏ niŒm, và các B¶ cûa Chánh Phû. Ông Pike là m¶t chuyên viên thÀm l¥ng, nên luôn luôn tØ chÓi không muÓn dính líu vŠ tình cäm ljn chuyŒn ViŒt Nam . Ngay nhÜ lúc ông còn làm viŒc ª Tòa ñåi sÙ Hoa Kÿ ª SàiGòn cÛng vÆy. Trong trÆn tÃn công cûa ViŒt C¶ng hÒi T‰t MÆu Thân - lúc nܧc ViŒt Nam Çang trong cänh máu lºa- bån bè khách khÙa cûa ông Pike lÃy làm ngåc nhiên khi thÃy ông bình tÌnh x‰p loåi các con tem trong b¶ sÜu tÀm cûa ông và nói r¢ng : " Phäi bi‰t ch©.. rÒi m†i viŒc cÛng së qua Çi..." Cùng tän b¶ v§i ông, có ông Sam Burger, m¶t c¿u nhân viên cûa sÙ quán MÏ ª SàiGòn. Hai ngÜ©i vØa m§i tham gia m¶t h¶i ÇÒng giám khäo cûa trÜ©ng Çåi h†c. M¶t Çåi tá Çã trình luÆn án ti‰n sï : "Không có Hoa Kÿ quân dân MiŠn Nam có gi» ÇÜ®c ÇÃt nܧc mình hay không ?" Ông Çåi tá nÀy có vÈ låc quan. Hai vÎ giám khäo thì không quá låc quan nhÜ vÆy. Trên ÇÜ©ng vŠ B¶ Ngoåi Giao, ông Sam Burger nói nhÕ v§i ông Pike :

- " Xem chØng nhÜ h‰t rÒi phäi không ?

HÖi trÀm ngâm, ông Pike Çi ÇÜ®c 10 bܧc m§i trä l©i :

- " ñúng vÆy, H‰t rÒi !

Ông Pike chÜa cÀn phäi suy nghï là Çã tin ch¡c nhÜ vÆy rÒi ! Ông låi nghï miên man : Tôi låi k‹ chuyŒn gì n»a Çây ? ông không th‹ t¿ nói v§i mình là "MiŠn Nam ViŒt Nam có th‹ sÓng còn... "

Trong gi§i công chÙc ª Çây, nh»ng ngÜ©i nhÜ hai ông Pike và Burger quá hi‰m....

       Chung quanh ông Kissinger, ngÜ©i ta Çang bÎ Trung ñông ám änh.

"Không có gì nguy hi‹m b¢ng tình hình ª Trung ñông"

Ông Kissinger xác nhÆn nhÜ vÆy. Ông ta muÓn Çåt ÇÜ®c  m¶t ThÕa Чc vŠ sa måc Sianai. T°ng ThÓng Sadate cûa Á Råp dÜ©ng nhÜ dÍ dãi hÖn  Thû Tܧng Do Thái Rabin. Ông nÀy chÌ có m¶t Ça sÓ mong manh ª QuÓc H¶i nên không månh tay trong hành Ƕng.  Còn ông Kissinger thì theo dõi nh»ng uÄn khúc chánh trÎ trong n¶i b¶ cûa Do thái nhiŠu hÖn là cûa MiŠn Nam ViŒt Nam . Ông ta Çang chuÄn bÎ cho m¶t chuy‰n Çi 10 ngày qua Trung ñông vào tháng hai. Ông muÓn Çåt ÇÜ®c m¶t thÕa thuÆn v§i ngÜ©i Do Thái là h† phäi lui vŠ 50 cây sÓ ª Sinai. Trong cu¶c vÆn Ƕng nÀy, qua các tài liŒu ngoåi giao hay qua nghiên cÙu trên bän ÇÒ, các công chÙc cao cÃp Çã tÓn rÃt nhiŠu thì gi© cho Çèo Mitla trong sa måc Sinai hÖn là Çèo �i Vân ª ñà N¤ng.

      Ÿ Hoa Thånh ñÓn, có rÃt ít ngÜ©i có trách nhiŒm hình dung ÇÜ®c là B¡c ViŒt sÃp sºa ti‰n quân h¢ng træm cây sÓ Ç‰n vùng Cao Nguyên. Toàn là nh»ng ngÜ©i làm viŒc ª væn phòng nên h† thi‰u óc tܪng tÜ®ng.  

       Ÿ Bruxelles (Bï) ông ñåi sÙ NguyÍn phú ñÙc cûa ViŒt Nam C¶ng Hòa  ljn thæm tܧng Alexander Haig, T°ng TÜ LŒnh l¿c lÜ®ng ñÒng Minh KhÓi B¡c ñåi Tây DÜÖng. Ông ThiŒu không thích Kissinger nhÜng gi» k› niŒm tÓt v§i tܧng Haig. Næm 1972, ª Nhà Tr¡ng, dܧi trào T°ng ThÓng Nixon, tܧng Haig Çã có thäo luÆn  vŠ HiŒp ñÎnh Paris v§i ông ThiŒu . Ông Haig cÛng có ép ông ThiŒu kš váo HiŒp ñÎnh, nhÜng rÃt là nhã nh¥n và lÎch s¿. Gi»a quân nhân v§i nhau, h† dÍ thông cäm và hi‹u nhau hÖn. Tܧng Haig hÙa v§i ông NguyÍn phú ñÙc là ông së Çích thân can thiŒp v§i T°ng ThÓng Gerald Ford.

TØ tܧng Marshall ljn tܧng Eisenhover, ngÜ©i ta chÜa tØng chÙng ki‰n m¶t s¿ thæng cÃp nhanh nhÜ trÜ©ng h®p cûa tܧng Haig. ChÌ trong vòng có bÓn næm, tØ cÃp Çåi tá ông ta nhäy v†t lên cÃp Çåi tܧng bÓn sao. Ÿ tu°i 50, ông gi» m¶t nhiŒm vø ÇÀy uy quyŠn ª Âu Châu. Ông s§m hi‹u ÇÜ®c là muÓn thành công trong binh nghiŒp thì cÀn phäi có nhiŠu quan hŒ tÓt v§i gi§i chánh trÎ . SÏ quan cÃp tܧng cÀn phäi chÙng tÕ mình có ÇÀy Çû næng l¿c vŠ chánh trÎ cÛng nhÜ vŠ chi‰n lÜ®c quân s¿. Tܧng Haig Çã tÓt nghiŒp vŠ khoa "bang giao quÓc t‰" ª ñåi H†c Hoa Thånh ñÓn . Ông Çã tØng chi‰n ÇÃu ª ViŒt Nam, là T°ng TÜ LŒnh cûa KhÓi B¡c ñåi Tây DÜÖng, qua vài phän Ùng cûa các thû Çô Âu Châu tܧng Haig bi‰t rõ là ngÜ©i ta Çang Çánh giá vŠ lòng tin cûa h† ÇÓi v§i Hoa Kÿ . Ông bi‰t r¢ng LÎch Sº tåo anh hùng, và nhiŠu ngÜ©i nhÜ Nixon, hay Kissinger cÛng có th‹ tåo ra th©i th‰. NhÜng liŒu ông Ford có cÖ may nào n¡m b¡t ÇÜ®c th©i cÖ hay không ?   

      ñ‰n Hoa Thånh ñÓn, ông bàng hoàng thÃy không khí chánh trÎ có vÈ l¶n x¶n quá.  MuÓn Çánh månh vào dÜ luÆn quÀn chúng, ông nghï có lë ông phäi xin tØ nhiŒm. NgÜ©i ta ti‰p ông ª Nhà Tr¡ng. Thông thÜ©ng thì ông có tÆt hay dùng ti‰ng lóng, nói dài dòng, và thích dùng nh»ng danh tØ trØu tÜ®ng bóng gió hÖn là nói th£ng nhÜ ngÜ©i Anh, nhÜng lÀn nÀy quá cäm xúc, ông nói th£ng v§i ông Ford, rÃt là dän dÎ và d‹ hi‹u :

- ThÜa T°ng ThÓng, ông phäi cho tái oanh tåc, dù QuÓc H¶i có tØ chÓi."

- —, Tôi không làm ÇÜ®c viŒc Çó Çâu. Cä nܧc Çã chán ghét chi‰n tranh l¡m rÒi ! Ông Ford nói.

Tܧng Haig låi nhÃn månh là ông Ford cÀn phäi gªi pháo Çài bay B 52 ljn Çó ngay. ñúng theo nguyên t¡c và cÛng Çúng theo quyŠn l®i cûa cá nhân ông ! N‰u không thì ông së không ÇÜ®c tái bÀu låi Çâu, tܧng Haig xác nhÆn nhÜ vÆy:

- Ông phäi chÙng tÕ quyŠn lãnh Çåo cûa mình ngay bây gi© Çây, trܧc khi nó quá mu¶n.

Ông Ford có vÈ quan tâm nhÜng vÅn không bÎ lay chuy‹n. Các nhân viên thân cÆn nhÜ Ron Nessen và Donald Rumsfeld an ûi ông:

- Ông Haig không n¡m v»ng ÇÜ®c tình hình th¿c t‰ ª Hoa Thånh ñÓn. Trong nh»ng ngày nÀy, ông có phän Ùng cûa m¶t quân nhân ch§ không phäi cûa m¶t chánh trÎ gia.

Và h† bÒi thêm m¶t phát súng ân huŒ n»a:

- " Dܧi trào ông Nixon, tܧng Haig thÜ©ng có nhiŠu cu¶c hành quân bí  mÆt và làm mÃt hòa khí gi»a QuÓc H¶i và Nhà Tr¡ng. "

     Ông Ford phäi gi» Çúng vÎ trí cûa m¶t T°ng ThÓng pháp ÇÎnh, Ç‹ không còn ai nh§ ljn các cu¶c d¶i bom bí mÆt xuÓng Cam BÓt cûa ông Nixon.

HÖn n»a, theo ܧc tính cûa nh»ng công chÙc cûa Nhà Tr¡ng, thì së không có cu¶c tÃn công nào cûa B¡c ViŒt trܧc næm 1976.

ñúng là nh»ng ngÜ©i Çang "ngû ÇÙng" !    

 


ChÜÖng VII
Trª vŠ: trang Møc Løc
1